Wat is hemianopsie?

Hemianopsie of hemianopsie is een stoornis van het gezichtsvermogen die kan optreden na bijvoorbeeld een beroerte, hersenbloeding, hersenoperatie of tumorziekte. Het wordt veroorzaakt door een laesie in het verloop van de visuele pathway en resulteert in een unilaterale of bilaterale beperking of verlies van het gezichtsveld. Het gezichtsveld is het gebied dat kan worden gezien wanneer men met beide ogen recht vooruit kijkt en omvat zowel het centrale als het perifere gezichtsveld. Vaak wordt hemianopsie beperkt door de verticale middellijn van het oog en treedt gewoonlijk op aan beide zijden van het oog; in zeldzame gevallen is slechts één oog aangedaan. Over het algemeen onderscheidt men twee vormen van hemianopsie: homonieme en heteronieme hemianopsie.

We spreken van rechter of linker homonieme hemianopsie wanneer beide ogen aan dezelfde kant zijn aangedaan. Dit gebeurt wanneer de visuele baan of het visuele centrum slechts in één hersenhelft is beschadigd. In dit geval kan de persoon slechts één kant van het normale gezichtsveld zien, ofwel de linker ofwel de rechter kant. Dit is merkbaar in het dagelijks leven, bijvoorbeeld wanneer de patiënt slechts de ene helft van zijn of haar bord opeet, maar de andere helft leeg laat. Bij heteronieme hemianopsie zijn beide ogen aangedaan. Het defect beïnvloedt de buitenste zijden van het gezichtsveld, daarom wordt het ook wel knipperend zien genoemd.

➤ Het leed dat door hemifaciale blindheid wordt veroorzaakt is vaak groot, omdat de getroffenen mensen en voorwerpen in het beschadigde deel van het gezichtsveld niet meer goed kunnen zien.

De onbekende beperking van het gezichtsvermogen kan verwarrend zijn, patiënten vinden het moeilijk om zelfstandig hun weg te vinden en voelen zich vaak onzeker in het algemeen. Hoe ernstig de beperkingen ook zijn die met hemianopsie gepaard gaan, de behandeling van het gezichtsverlies kan veelbelovend zijn.

Hemianopsie therapie

In het geval van hemianopsie zijn er verschillende therapeutische benaderingen die gericht zijn op ofwel gedeeltelijk herstel van het gezichtsvermogen (restitutietraining) of op ten minste verbeterde zoekbewegingen in het aangetaste gezichtsveld en daarmee op een zo goed mogelijke behandeling van de bestaande beperkingen (compensatietraining). Om het gezichtsvermogen althans gedeeltelijk te herstellen, maakt de restitutietraining gebruik van visuele licht-, kleur- en vormstimuli. Deze therapiemethode heeft echter het nadeel dat er weinig of zwak wetenschappelijk bewijs is voor het effect ervan. Bovendien is restitutietraining erg duur.

Compensatietraining daarentegen kiest voor een geheel andere benadering door specifiek de oogspieren te trainen. In zelfstandige oefeningen of samen met getrainde therapeuten zoals neuropsychologen of ergotherapeuten, worden computerondersteunde programma's gebruikt om te focussen op specifieke punten en gerichte oogbewegingen en zoekstrategieën. Het doel van de saccade-training is om het oriëntatiegevoel van mensen met hemianopsie te verbeteren en hen meer zekerheid te bieden in het dagelijks leven.

Deze oogtraining vindt plaats onder therapeutische begeleiding of in zelfstandige oefeningen thuis. Met een therapeut kan het strategieën omvatten zoals het werken met papier en potlood, het doorstrepen van woorden of cijfers, of hands-on wandelingen waarbij de persoon wordt gevraagd naar specifieke objecten te zoeken in het gebied van hun verminderde gezichtsvermogen. Daarnaast zijn er computerprogramma's zoals de saccadic training, die de oogspieren trainen met behulp van oefeningen op het scherm. Het gaat bijvoorbeeld om één- tot meercijferige getallen en letters die op het scherm verschijnen. De patiënt heeft de taak deze met de muis aan te raken en wordt auditief en visueel beloond telkens wanneer een cijfer of letter wordt gevonden. Aan het eind van een taak, wanneer alle cijfers of letters zijn aangeraakt, wordt de snelheid van de patiënt bij het oplossen van de taak geëvalueerd.

 

Wat is het voordeel van de therapie?

Het succes van saccadetraining hangt sterk af van het individuele ziektebeloop, de uitgebreidheid en de vorm van de hemianopsie. In het algemeen geldt dat hoe eerder na het begin van de hemianopsie met de therapie wordt begonnen, hoe groter de kans op een significante en blijvende verbetering.

➤ Omdat het in feite om het trainen van de oogspieren gaat, kan op elk moment met saccade-training worden begonnen en heeft het nog steeds veel succes, zelfs bij mensen die al 10 jaar aan hemianopsie lijden.

Om het succes van saccadetherapie wetenschappelijk te bewijzen en beter meetbaar te maken, wetenschappers vragen om meer studies Hoewel deze vorm van therapie in de praktijk al succes heeft en wetenschappers al positieve veranderingen hebben gevonden, zijn verdere hoogwaardige gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken nodig om de resultaten tot nu toe te bevestigen